تنظیم قرارداد سرمایه گذاری

قرارداد سرمایه‌گذاری یا تأمین سرمایه، قراردادی است که به موجب آن یک طرف به‌عنوان سرمایه‌گذار و طرف دیگر به‌عنوان سرمایه‌پذیر، توافق می‌کنند سرمایه‌ای برای انجام یک فعالیت اقتصادی مشخص در اختیار سرمایه‌پذیر قرار گیرد و سهم سرمایه‌گذار از سود، مطابق شرایط قرارداد تعیین و پرداخت شود.

در تنظیم قرارداد سرمایه گذاری، تعیین دقیق موضوع فعالیت، مبلغ و نحوه پرداخت سرمایه، شیوه محاسبه سود، مسئولیت طرفین در صورت زیان، تضمین‌های لازم و شرایط پایان قرارداد اهمیت زیادی دارد. همچنین باید ماهیت حقوقی قرارداد به‌درستی مشخص شود؛ زیرا قرارداد سرمایه‌گذاری ممکن است با قراردادهایی مانند مضاربه و مشارکت مدنی شباهت داشته باشد، اما از نظر حقوق و تعهدات طرفین تفاوت‌های مهمی با آن‌ها دارد. به همین دلیل، تنظیم دقیق قرارداد می‌تواند از بروز اختلافات مالی و حقوقی در آینده جلوگیری کند.

موضوع و عوض قرارداد تامین سرمایه

موضوع قرارداد در واقع همان مبلغ سرمایه و مبلغ و عوض قرارداد همان درصد سود است که اکثراً در توافق نامه های تامین سرمایه اشتباه نوشته می شود. در این قرارداد حتماً باید سود دریافتی درصدی از سود حاصل از فعالیت تجاری باشد و نمی تواند به صورت ثابت باشد.

مهمترین تفاوت قرارداد سرمایه گذاری با معاملات ربوی در همین سود ثابت نداشتن است و ممکن است اصلاً به سبب ضررهای قهری وارده به تجارت سودی عاید سرمایه گذار نشود بر خلاف ربا که بی رحمانه است و سرمایه پذیر حتی در صورت ضررهای قهری نیز باید سود را پرداخت نماید.

فلذا قرارداد یا تفاهم نامه سرمایه گذاری باید خیلی دقیق و حرفه ای تنظیم شود تا به ورطه ی ربا نیفتد که در این صورت باطل و جرم است و در عین حال نیز سرمایه و سود سرمایه گذار تا حد امکان محفوظ باشد.

این قرارداد از موارد ماده ۱۰ قانون مدنی و عقود نامعین است و با مضاربه و مشارکت مدنی مشابه است و در عین حال تفاوت های اساسی با آن ها دارد :

تفاوت قراردادهای سرمایه گذاری و مضاربه

مضاربه یک قرارداد سنتی و فقهی و جز عقود معین و احکام آن در مواد ۵۴۶ تا ۵۶۰ قانون مدنی تعریف شده است. ولکن ضرورت ها و واقعیات اقتصادی جامعه امروز ایران را پوشش نمی دهد و در این وضعیت اقتصادی و تحریم و تورم و … ریسک سرمایه گذار خیلی بالا می رود خصوصاً اگر سرمایه پذیر فرد معمولی و غیر معتبر باشد.

به طور مثال مضاربه عقد جایز است. خب طبق عقد مضاربه چند روز بعد از دریافت سرمایه، سرمایه پذیر اعلام فسخ بی دلیل می نماید و در عین حال که مثلاً ۵۰۰ میلیون تومان سرمایه ی سرمایه گذار هم دستش است !! و یا مثلاً مضاربه با فوت سرمایه گذار باطل می گردد در حالی که ممکن است سود خوبی از قرارداد عاید ورثه گردد.

بنابراین قراردادهای سرمایه گذاری باید در قالب ماده ۱۰ قانون مدنی تنظیم شود تا حداکثر آزادی در توافق و در عین حال اجتناب از ربا محقق گردد و طرفین توافق خصوصاً سرمایه گذار که ریسک کار به سمت وی است، کار و زندگی خود را درگیر قوانین سنتی و قدیمی و بلامصرف و ناکارآمد عقد مضاربه نکند.

تفاوت قرارداد سرمایه گذاری با مشارکت مدنی

مشارکت مدنی یک قراردادی است که هر شریک یک آورده نقدی یا غیر نقدی دارد. حال اگر آورده ی وی نقدی باشد، با قرارداد تامین سرمایه شبیه می شود. مثلاً یک شریک ۱۰۰ میلیون تومان سرمایه نقدی به عنوان آورده می آورد و شریک دیگر زمین و پروانه بهره برداری که ارزش آن ها ۱۰۰ میلیون تومان است. در این صورت سهم الشرکه هر شریک ۵۰ درصد است و هر دو فعالیت تجاری و مالکیت عواید شراکت، شریک مشاعی می شوند.

همچنین در زمان اتمام شراکت شریکی که سرمایه را آورده است دیگر نمی تواند اصل سرمایه خود را مطالبه نماید چرا که سرمایه وی در شراکت حل شده است. در حالی که سرمایه گذار شریک در خود فعالیت تجاری و مالکیت پروژه نمی شود بلکه شریک در سود می شود و درصد سرمایه گذاری وی ربطی به تراز شدن با ارزش اموال و امکانات و تجربه و فن و اعتبار سرمایه پذیر ندارد بلکه درصد متعارفی از سود حاصل از تجارت در مقایسه با سودهای بانکی است.

سرمایه گذار در ضرر و زیان سهیم نمی شود و زیان وارده به تجارت باعث می شود که نهایتاً سودی عاید وی نشود ولی شریک در قرارداد مشارکت مدنی در ضرر و زیان سهیم است.

تفاوت قرارداد سرمایه گذاری با قرارداد تأمین مالی

قرارداد سرمایه‌گذاری معمولاً با هدف تأمین سرمایه برای یک فعالیت اقتصادی و دریافت سهمی از سود حاصل از آن منعقد می‌شود. در مقابل، قرارداد تأمین مالی مفهوم گسترده‌تری دارد و می‌تواند روش‌های مختلف تأمین منابع مالی، از جمله وام، اعتبار یا تأمین سرمایه در برابر سهمی از سود را در بر بگیرد.

نکته مهم: تفاوت این دو قرارداد صرفاً به عنوان آن‌ها بستگی ندارد؛ بلکه هدف توافق، نحوه بازپرداخت اصل سرمایه، شیوه محاسبه سود و تعهدات طرفین، ماهیت حقوقی قرارداد را مشخص می‌کند.

تفاوت قرارداد سرمایه گذاری با مشارکت مدنی

در قرارداد سرمایه‌گذاری، سرمایه‌گذار معمولاً سرمایه خود را در اختیار سرمایه‌پذیر قرار می‌دهد تا در فعالیتی مشخص استفاده شود و سهمی از سود دریافت کند. اما در مشارکت مدنی، طرفین آورده‌های نقدی یا غیرنقدی خود را با یکدیگر ترکیب می‌کنند و در مالکیت دارایی‌ها، سود و زیان مشارکت سهیم می‌شوند. البته تفاوت دقیق این دو به مفاد قرارداد و ماهیت واقعی رابطه بستگی دارد.

نکات تنظیم قراردادهای سرمایه گذاری

در تنظیم قرارداد سرمایه گذاری آنچه مهم و حیاتی است این که به ورطه ی ربا نیفتد و در عین حال خیال سرمایه گذار راحت باشد که بالاخره سودی حاصل گردد و سرمایه پذیر سرمایه وی را تضییع ننماید و آخر کار هم بگوید ضرر کردیم !!! فلذا در قالب ماده ۱۰ قانون مدنی، با شروطی می توان حدود هزینه ها و ضررها را کنترل و تعریف کرد و بار اثبات ضرر را به عهده ی خود سرمایه پذیر قرار داد و مضافاً هر ضرری در مقابل سرمایه گذار قابل استناد نباشد تا دایره ی ضرر به کمترین حد خود برسد و قابل پیش بینی بودن برخی حوادث را ذکر نمود تا نوبت به فرصت اثبات فورس ماژور نرسد.

بحث تضامین سرمایه و داوری قرارداد و کارشناسی سود و زیان و نحوه نظارت بر سرمایه پذیر و تعریف سود و زیان و هزینه و نوع فعالیت تجاری و تلق شدن اصل سرمایه و تا جای ممکن درج شروطی بر خلاف مقررات مضاربه و غیره از نکات بسیار مهم در تنظیم این قرارداد است.

آیا تنظیم قرارداد سرمایه‌گذاری بر اساس ماده ۱۰ قانون مدنی مانع ربا می‌شود؟

ماده ۱۰ قانون مدنی، اصل آزادی قراردادهای خصوصی را در صورتی که مخالف صریح قانون نباشند، به رسمیت می‌شناسد. بااین‌حال، صرف استناد به این ماده، قرارداد را از نظر قانونی غیرربوی نمی‌کند. برای جلوگیری از شائبه ربا، باید ماهیت واقعی توافق، نحوه محاسبه سود، تعهدات طرفین و شرایط بازپرداخت سرمایه به‌دقت بررسی شود.

آیا در قرارداد سرمایه گذاری می‌توان اصل سرمایه را تضمین کرد؟

بله، اما امکان و اعتبار تضمین اصل سرمایه به نوع قرارداد و ماهیت حقوقی آن بستگی دارد. می‌توان از ابزارهایی مانند وثیقه، ضمانت‌نامه یا تعهد شخص ثالث استفاده کرد؛ بااین‌حال، تضمین سرمایه نباید با قواعد قانونی حاکم بر قرارداد تعارض داشته باشد.